Home Thông tin luật Thỏa thuận nhận tội, theo luật so sánh, giữa thể...

Thỏa thuận nhận tội, theo luật so sánh, giữa thể chế Hoa Kỳ và Việt Nam

Hồi năm 2015 Đài truyền hình Việt Nam có phát sóng một loạt tập phim tài liệu nói về nền tư pháp hình sự của nước Mỹ. Trong đó có một tập phim nói về vụ án hai người bị mất tích trong những lần khác nhau khi chạy bộ tập thể dục trong một khu rừng. Trong lần mất tích lần thứ hai người ta đã điều tra ra bắt được hung thủ và tìm được xác nạn nhân, các cơ quan tố tụng nghi ngờ hung thủ cũng đã gây ra vụ sát hại với người mất tích thứ nhất nhưng ko làm thế nào để kết luận được, do nghi phạm không chịu khai báo.

Thông qua luật sư bào chữa nghi phạm đã thực thi thỏa thuận nhận tội theo đó hắn đã khai ra nơi chôn xác của nạn nhân thứ nhất và rồi cơ quan tố tụng xử lý cả hai vụ theo mức án chung thân thay vì án tử hình như luật định.

Đó là một ví dụ về thỏa thuận nhận tội trong tố tụng hình sự. Hay như mới hai năm trước một nghệ sĩ hài béo của Việt Nam đã bị bắt ở Mỹ vì bị nghi lạm dụng tình dục trẻ em, nhờ cơ chế thỏa thuận nhận tội mà bị cáo đã hưởng mức án nhẹ và sau một thời gian bị giam thì đã về nước. Vụ án này bị cáo cũng đã nhờ luật sư thực hiện các hoạt động với cơ quan tư pháp.

Quay trở lại Việt Nam.
Những khi đó chúng ta hình dung nghĩ đến nếu có một cơ chế về thỏa thuận nhận tội thì sẽ ích lợi biết bao, điều đó sẽ giúp cho cả hai bên, phía bị cáo sẽ kể ra câu chuyện thật mà các bên muốn nghe và sẽ được hưởng mức án nhẹ. Cơ quan tố tụng thì cũng bớt vất vả phải tìm kiếm chứng cứ hoặc ko thể tìm ra chứng cứ, song lại ko thể kết luận xác định là không có tội phạm được.
Nay tìm hiểu thì được biết chế định thỏa thuận nhận tội thịnh hành ở các nước thuộc hệ thống Thông luật như Anh, Mỹ, Canada, Ấn Độ,… tức các nước từng là thuộc địa của Anh. Trung Quốc, Hàn Quốc, Đức… cũng có áp dụng chế định này nhưng còn hạn chế.

Thực tế hiện nay việc bị cáo thành khẩn khai báo ăn năn hối cải cũng được coi là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, nhưng điều này không giống với thỏa thuận nhận tội mà theo đó luật sư bào chữa thỏa thuận cụ thể về mức án với bên công tố theo như cách mà các nước họ thực thi chế định thỏa thuận nhận tội. Việc thành khẩn khai báo để mong hưởng mức án nhẹ chứa đựng trong đó sự mong manh thiếu rõ ràng về mức án và bao hàm quyền áp đặt mức án từ một bên tòa án. Trong khi cơ chế thỏa thuận nhận tội rõ ràng về mức án được ấn định hơn nhiều và đó là cơ sở khuyến khích bị cáo nhận tội khai báo rõ ràng để có lợi về mức án

Khả năng thương lượng lời khai

Xóa cáo trạng tăng nặng. Hình thức thương lượng lời khai thứ hai là chưởng lý hạt đồng ý xóa bỏ những lời buộc tội khác đang dành cho một cá nhân. Có hai biến thể đối với hình thức này. Một là thỏa thuận không khởi tố “theo chiều dọc” – có nghĩa là không đưa ra những cáo buộc nghiêm trọng hơn chống lại cá nhân đó. Loại thỏa thuận thứ hai là bác những cáo buộc “theo chiều ngang”; đó là bác bỏ những cáo trạng bổ sung đối với cùng một tội đang dành cho bị cáo.

Một biến thể khác của hình thức thương lượng lời khai này là thỏa thuận mà trong đó điều khoản phạm tội nhiều lần được xóa khỏi bản cáo trạng. Ở cấp độ liên bang và tại nhiều bang, một người bị đánh giá là phạm tội thường xuyên khi bị kết án lần thứ ba về một trọng tội tại bất cứ nơi nào ở Mỹ. Bản án bắt buộc cho phạm tội thường xuyên là tù chung thân. Ở các tòa án bang, lời buộc tội đối với phạm tội thường xuyên thường được xóa bỏ để đổi lấy lời khai tự nhận tội.

Một thương lượng lời khai khác thuộc loại này là thỏa thuận mà trong đó những cáo trạng ở các tòa án khác nhau được hợp nhất tại một tòa án để các bản án được thi hành cùng một lúc. Do những cáo trạng và quyết định của phiên tòa sơ bộ được lưu giữ ở nhiều khu vực tài phán nên chúng được đưa vào sổ ghi án xét xử trong một hệ thống luân phiên. Điều này có nghĩa là một bị đơn bị cáo buộc bốn điểm giả mạo và tội danh sở hữu công cụ giả mạo có thể bị đưa vào sổ ghi án của năm tòa án khác nhau. Nhìn chung, việc chuyển tất cả những cáo trạng của một người cho tòa án đầu tiên được liệt kê là tập quán phổ biến ở những địa hạt có hệ thống nhiều tòa án như vậy. Điều này mang lại cho thẩm phán chủ tọa quyền tự quyết cho phép tất cả những bản án của bị đơn được thực hiện cùng một lúc.

Thương lượng hình phạt. Hình thức thứ ba của thương lượng lời khai liên quan đến việc để bị đợn tự nhận tội để đổi lấy một thỏa thuận của công tố yêu cầu thẩm phán có bản án nhẹ hơn. Sức mạnh của việc thương lượng hình phạt này dựa trên những thực tế về nguồn lực hạn chế của hệ thống pháp lý. Ít nhất ở cấp độ bang công tố có thể hứa với bị đơn một bản án công bằng cụ thể với niềm tin rằng thẩm phán sẽ chấp thuận đề nghị đó. Nếu thẩm phán không chấp thuận thì niềm tin của công tố sẽ nhanh chóng giảm sút và nhiều bị đơn đã tự nhận tội sẽ bắt đầu bào chữa vô tội và giành lấy cơ hội của họ tại tòa án. Kết quả có thể là án nợ đọng trong sổ ghi án của tòa ngày càng tăng lên, tràn ngập hệ thống pháp lý và làm nó bị ngưng trệ. Công tố và thẩm phán hiểu rõ điều này, và luật sư bào chữa cũng vậy.

Một thương lượng lời khai khác thuộc loại này là thỏa thuận mà trong đó những cáo trạng ở các tòa án khác nhau được hợp nhất tại một tòa án để các bản án được thi hành cùng một lúc. Do những cáo trạng và quyết định của phiên tòa sơ bộ được lưu giữ ở nhiều khu vực tài phán nên chúng được đưa vào sổ ghi án xét xử trong một hệ thống luân phiên. Điều này có nghĩa là một bị đơn bị cáo buộc bốn điểm giả mạo và tội danh sở hữu công cụ giả mạo có thể bị đưa vào sổ ghi án của năm tòa án khác nhau. Nhìn chung, việc chuyển tất cả những cáo trạng của một người cho tòa án đầu tiên được liệt kê là tập quán phổ biến ở những địa hạt có hệ thống nhiều tòa án như vậy. Điều này mang lại cho thẩm phán chủ tọa quyền tự quyết cho phép tất cả những bản án của bị đơn được thực hiện cùng một lúc.

Thương lượng hình phạt. Hình thức thứ ba của thương lượng lời khai liên quan đến việc để bị đợn tự nhận tội để đổi lấy một thỏa thuận của công tố yêu cầu thẩm phán có bản án nhẹ hơn. Sức mạnh của việc thương lượng hình phạt này dựa trên những thực tế về nguồn lực hạn chế của hệ thống pháp lý. Ít nhất ở cấp độ bang công tố có thể hứa với bị đơn một bản án công bằng cụ thể với niềm tin rằng thẩm phán sẽ chấp thuận đề nghị đó. Nếu thẩm phán không chấp thuận thì niềm tin của công tố sẽ nhanh chóng giảm sút và nhiều bị đơn đã tự nhận tội sẽ bắt đầu bào chữa vô tội và giành lấy cơ hội của họ tại tòa án. Kết quả có thể là án nợ đọng trong sổ ghi án của tòa ngày càng tăng lên, tràn ngập hệ thống pháp lý và làm nó bị ngưng trệ. Công tố và thẩm phán hiểu rõ điều này, và luật sư bào chữa cũng vậy.

Tổ  hợp Luật sư Santa Hạnh Minh.